Melkveehouders Westerkwartier werken aan solide, toekomstbestendige bedrijfsvoering

Hoe ontwikkel je een toekomstbestendig en robuust bedrijfssysteem waarmee je een antwoord hebt op de vragen rondom milieu, natuur, landschap en economische weerbaarheid? Wat kost het eigenlijk om natuurinclusief te gaan boeren? En vooral: wat kan het opleveren? De melkveehouders van Westerkwartier Natuurinclusief zijn met deze vragen aan de slag gegaan. Ze worden daarbij geholpen door Menno Kamminga van PPP Agro en Marcel van Alphen van ALAN Accountants en Adviseurs. Samen ontwikkelen ze strategische bedrijfsplannen. We gingen in gesprek met Marcel en Menno.

 

Beide mannen hebben een boerenachtergrond. Ze kennen de mensen en de materie. Marcels ouders hadden een boerderij, hij studeerde bedrijfseconomie en landbouwpolitiek aan de Landbouwuniversiteit in Wageningen en spreekt in de dagelijkse praktijk van zijn accountantskantoor Alan Accountants en Adviseurs met veel mensen uit de sector.  Ook Menno groeide op op de boerderij waar hij tien jaar in maatschap met zijn ouders boerde. Daarna werkte hij tien jaar in de landbouwvoorlichting. Tegenwoordig denkt hij vanuit PPP-Agro Advies met melkveehouders mee.

Strategisch traject

Marcel en Menno begonnen in maart 2022 met een aantal groepsbijeenkomsten met verschillende thema’s. Daarop volgden individuele gesprekken met bedrijfsverkenningen in de praktijk. Daarbij  bespraken ze de achtergrond, de persoonlijke motivatie en de omstandigheden van de deelnemers en gingen ze dieper in op de cijfers en de uitgangspunten. Ze ontwikkelden een format en zijn nu bezig met één op één gesprekken met de boeren om ze te helpen bij het formuleren van hun stip op de horizon en de weg daarnaar toe.

Strategisch traject

“We helpen boeren bij het uitkristalliseren van hun ideeën en het vormgeven van hun plannen. Sommige boeren hebben hun doelen al helder voor ogen, terwijl anderen nog met veel vragen zitten”, legt Marcel uit. “Het traject startte net voor de coronapandemie, wat ook de nodige onzekerheid met zich meebracht. De impact van de stikstofcrisis en veranderingen in het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) hebben het traject complexer gemaakt, maar ook urgenter, omdat boeren behoefte hebben aan duidelijkheid en perspectief voor de toekomst. De meerwaarde naar die toekomst toe vind ik het leuke aan dit project. We krijgen mét de boeren inzicht in de resultaten. Wat betekent het financieel? En als je stappen zet op het gebied van natuurinclusiviteit, wat betekenen die dan voor het milieu in de omgeving van je bedrijf?”

Menno Kamminga en Marcel van Alphen

Aanpak

Menno voert de persoonlijke gesprekken. “Ik ben blij dat we wat langer de tijd hebben mogen nemen om deze belangrijke gesprekken te voeren. In totaal hebben we het over ongeveer honderd gesprekken. Globaal denk ik dat ik nu overal anderhalf keer ben geweest. We hebben voorcalculaties gedaan en we deden een inventarisatie met betrekking tot de natuurinclusieve plannen. Op basis van die data maken we dan conceptplannen die we met de boer bespreken. Je bouwt een vertrouwensband op. Ik kan gelukkig gebruik maken van de modellen die Alan heeft ontwikkeld. Daar is veel werk in gaan zitten. Met de hulp van twee stagiaires hebben we van iets abstracts iets concreets gemaakt, wat in de praktijk heel goed te gebruiken is.”

”Het zou goed zijn als we manieren ontwikkelen om de melkveehouder vanuit de melkprijs te betalen.”

Keuzes maken, duidelijkheid geven

Het implementeren van veranderingen is een proces dat tijd en begeleiding vereist. Veehouders hebben behoefte aan ondersteuning bij het omzetten van adviezen naar concrete acties. Marcel:  “Begeleiding en regie zijn nodig om te zorgen dat veranderingen beklijven en het gewenste doel wordt bereikt. Dit vraagt om betrokkenheid van meerdere partijen, waaronder banken en overheden, maar ook bijvoorbeeld de supermarktketens, om de benodigde ruimte te creëren. Het zou goed zijn als we manieren ontwikkelen om de melkveehouder vanuit de melkprijs te betalen.” Menno: “Dat vraagt om het maken van keuzes. De sector heeft duidelijkheid nodig.” Marcel: “Het zou mooi zijn als we vanuit dit project inzichtelijk kunnen maken welke keuzes er precies nodig zijn. Met een vijf of zes cent hogere melkprijs kun je extensiveren en een rendabel natuurinclusief bedrijf hebben. Waar hebben we het dan over als extra uitgaven voor consumenten aan zuivelproducten in de supermarkt?”

Menno Kamminga (links) en Marcel van Alphen (rechts)

Gewenste uitkomst?

Menno: “Ik heb geen gewenste uitkomst… laat de boer maar spreken over wat hij wil en wat hij aan mogelijkheden ziet. Wij confronteren hem dan met hoe dat past binnen de regels en of het al dan niet aansluit op de maatschappelijke wensen. ‘Waar ben je goed in?’ en ‘wie ben jij als boer?’ zijn belangrijke uitgangspunten. De toekomst is niet wat er op je afkomt, maar wat je er zelf van maakt.”

Marcel: “Het is voor ons een succes als er straks een rapport ligt waar de deelnemers mee verder kunnen. Waar ze houvast aan hebben, waarmee ze in al die onduidelijkheid voor zichzelf een duidelijke lijn hebben gevonden om zich aan vast te houden. Om te bepalen wat ze gaan doen. En daarmee een rendabel verdienmodel houden. Daarnaast werken we aan een rapport waarin we aangeven welk effect de individuele plannen op het hele gebied hebben, wat de natuurwinst is en welk effect de plannen op de emissies hebben. We brengen zo de milieuwinst in kaart. En tenslotte ook de financiële consequenties.”

Het is, met nog een half jaar voor de boeg, wel een lastige tijd om zo’n koers te bepalen… de komende maanden gebeurt er nog van alles in het provinciehuis en in Den Haag. Kun je dan wel plannen maken op je boerderij? “Ik ben ook wel benieuwd wat er uiteindelijk gebeurt. En aan de andere kant denk ik dat het ook altijd zo zal blijven. Er is altijd onzekerheid in het ondernemerschap. In de gesprekken sparren we daar ook over. Welke risico’s kun je dragen en welke vind je heel vervelend. En hoe kunnen we die dan kleiner maken?” aldus Menno.

Natuurinclusiever?

Is jullie verwachting dat het Westerkwartier natuurinclusiever zal worden, uitgaande van de gesprekken? Menno: “De mindset is hier wel zo. Men is zich bewust van de kansen van het Westerkwartier.” Marcel: “De jongere generatie staat er soms anders in… ‘we gaan terug van 120 naar 80 koeien… we gaan het even wat anders doen’. Ik zie dat ze er anders mee omgaan dan de vorige generatie en wat flexibeler zijn. Maar ook daarin zijn er verschillen en het botst ook wel eens. Want er zijn ook jonge boeren die juist in verzet gaan tegen de veranderingen.”

“Elke boer heeft unieke behoeften en doelstellingen. Door individuele plannen te maken, kunnen we dieper ingaan op specifieke situaties en gepersonaliseerde oplossingen bieden die aansluiten bij de ambities van de boeren”. “We moeten wel aan verwachtingsmanagement doen. Uit de gesprekken komt een breed spectrum aan oplossingsrichtingen en niet alles past binnen de scope van dit programma”, zegt Menno. “Boeren zijn, als het gaat om duurzaamheid, ook heel erg bezig met de  haalbaarheid voor de toekomst. Komt er wel of geen overname? In welke vorm? Er zijn soms visies op bedrijven met meerdere vennoten die niet helemaal op elkaar aansluiten. En het gaat in de gesprekken natuurlijk ook over het vertrouwen in de overheid. We hebben het dan over onduidelijkheid in beleid en regelgeving.”

”Zelf richting bepalen!”

Marcel: “We merken dat ondernemers in deze tijd veel heen en weer geslingerd worden. Een bank die bijvoorbeeld besluit om een tijd lang helemaal niets te financieren…dat werkt allemaal door. Des te belangrijker is het om zélf een richting te bepalen, gebaseerd op jouw kernwaarden, op wie jij bent als persoon.”

“Daarmee ben je er nog niet. Als we het doel helder hebben maken we het concreet. Wat betekent het financieel? Wat zijn de randvoorwaarden? Wat zijn de gevoeligheden? Wat zijn de risico’s? Zodat ze met het plan ook een beeld hebben van de consequenties”, zegt Menno.

Verdienmodel

Een van de belangrijke doelstellingen van het project is het centraal stellen van het verdienmodel van de boeren. De strategische bedrijfsplannen moeten leiden tot concrete resultaten en bijdragen aan de financiële duurzaamheid van de bedrijven. Daarom wordt er tijdens de individuele trajecten specifiek gekeken naar de financiële aspecten van de bedrijfsvoering. Boeren krijgen inzicht in hun kosten, opbrengsten en mogelijke risico’s, waardoor ze weloverwogen beslissingen kunnen nemen, hun bedrijfsvoering kunnen optimaliseren en natuurinclusiever kunnen maken.

Schrijven aan een Natuurinclusieve bedrijfsvoering

Maatschappelijke diensten en korte ketens

Het uitvoeren van landschapsonderhoud en het mee beheren van gemeenschapsgronden komt ter sprake, het kan een manier zijn om als boer meer ‘ruimte’ te krijgen en het gebied ‘prettig’ te houden. “En ik was eigenlijk wel verrast door de vele boerderijwinkeltjes in het Westerkwartier waar je zuivel of vlees kunt kopen. Het is misschien gekomen door corona, dat de consument het dichterbij huis is gaan zoeken. Maar deze ontwikkeling kan ook helpen bij het verlagen van de drempel, bij het communiceren met de maatschappij”, zegt Menno. “En vergeet ook niet het weidevogelbeheer. Dat wordt al vaak als heel gewoon gezien maar je zou het best een maatschappelijke dienst kunnen noemen. Boeren zijn op heel veel manieren een schakel in het agrarisch natuurbeheer”.

”Natuurinclusief betekent extensief, eigenlijk is er dan geen ruimte voor intensief. En extensief kost geld en vraagt ruimte.”

Natuurinclusieve bedrijfsvoering melkveehouders Westerkwartier

Oplevering

Marcel: De deelnemende boer krijgt straks een individueel verslag en wat hij daarvan wil delen met anderen is aan hem. We maken ook een projectverslag waarin de betekenis voor het gebied is te lezen. In welke richting wil de groep boeren zich ontwikkelen en wat hebben ze daarvoor nodig van anderen? We maken inzichtelijk wat natuurinclusiever boeren kost én oplevert. Wat je in het gebied gaat doen heeft consequenties. Financieel, in de ruimte, in aantallen. Op basis van ons onderzoek kunnen we zeker inzichten geven..”  En wil je je al aan een voorzichtige schets wagen? Menno ”In twee zinnen: Natuurinclusief betekent extensief, eigenlijk is er dan geen ruimte voor intensief. En extensief kost geld en vraagt ruimte.” Marcel: “We zitten bij veel familiebedrijven. Die zijn per definitie al heel duurzaam. Ze denken na over de langere termijn, niet over het op korte termijn geld verdienen. Daarom is het mooi om met dit project aan dát perspectief te kunnen werken.”

Menno Kamminga (links) en Marcel van Alphen (rechts)

Melkveehouders Westerkwartier werken aan solide, toekomstbestendige bedrijfsvoering

Hoe ontwikkel je een toekomstbestendig en robuust bedrijfssysteem waarmee je een antwoord hebt op de vragen rondom milieu, natuur, landschap en economische weerbaarheid? Wat kost het eigenlijk om natuurinclusief te gaan boeren? En vooral: wat kan het opleveren? De melkveehouders van Westerkwartier Natuurinclusief zijn met deze vragen aan de slag gegaan. Ze worden daarbij geholpen door Menno Kamminga van PPP Agro en Marcel van Alphen van ALAN Accountants en Adviseurs. Samen ontwikkelen ze strategische bedrijfsplannen. We gingen in gesprek met Marcel en Menno.

Bericht bekijken
Gert-Jan Stoeten Zuidhorn Westerkwartier

Afscheidsinterview Gert-Jan Stoeten

Gert-Jan Stoeten, voor velen in het Westerkwartier hét gezicht van Collectief Groningen West en Westerkwartier Natuurinclusief, stopt om zich volledig te storten op een toekomst als boer. “Ik heb besloten dat ik niet meer in het praatcircuit óver de boeren wil zitten maar één van de boeren wil zijn. Misschien is dat een beetje een radicale keuze, maar de dingen worden veel te ingewikkeld voor mij…”

Bericht bekijken
Winterprogramma Westerkwartier Natuurinclusief

Winterprogramma bedrijfskringlopen Westerkwartier Natuurinclusief

Met Westerkwartier Natuurinclusief willen we graag inspireren en voorbeelden laten zien en horen van boeren die dingen net een beetje anders doen en/of anders bekijken. Dat is niet eenvoudig in deze tijd. Want wat is nu echt de visie van maatschappij, overheid en markt op natuurinclusieve kringlooplandbouw? Toch lijkt het winterprogramma aardig geslaagd in de genoemde opzet; boeren inspireren boeren.

Bericht bekijken